Het eigen gelijk

Door de geschiedenis heen ontstonden er oorlogen doordat mensen overtuigd waren van hun eigen gelijk. Of ze ontstonden door hebzucht, door het streven naar macht en bezit. Vaak komen die twee redenen samen. De kruistochten zijn daar een goed voorbeeld van: onder het mom van het eigen gelijk; de juiste godsdienst, werden door christenen vreselijke rooftochten uitgevoerd. In recentere geschiedenis gingen de hutu en tutsi elkaar te lijf, waarbij in korte tijd in Rwanda bijna een miljoen mensen de dood vonden. Op diverse plaatsen ontstond geweld tussen soennieten en sjiieten, de uitroeiing van soennieten gaat in Syrië nog steeds door. Ik zou deze opsomming nog kunnen uitbreiden, maar ik wil graag de aandacht vestigen op de polarisatie die momenteel wereldwijd plaatsvindt en waarvan steeds meer mensen tot het inzicht komen dat de sociale media daar een grote rol in spelen. Hoe kan dat?

Heel simpel: deze ‘nieuwe media’ spelen in op een menselijk trekje om je in je eigen leventje vooral bezig te houden met gelijkgestemden. Op je feestje nodig je immers niet graag iemand uit waar je grote verschillen van mening mee hebt en als werk doe je graag iets waar je achter kunt staan. De nieuwe media worden al een tijd aangeduid als sociale media, ze zijn immers een virtuele plek waar je vrienden en bekenden kunt ontmoeten en ook nieuwe digitale vriendschappen ontstaan. Maar juist dit kenmerk van de sociale media wordt gebruikt om geld te verdienen. Achter de schermen waar je met je vrienden virtueel contact hebt, werken algoritmen die er voor moeten zorgen dat je berichten van gelijkgestemden en passende advertenties te zien krijgt. Dat gaat heel ver. Een voorbeeld dat een vriendin recent op haar tijdlijn schreef: “Ik had het met een lieve vriendin op Messenger over de rouwkaart die ik ging maken voor een andere lieve vriendin, die er nooit meer zou zijn voor mij en de anderen die haar liefhadden. Luttele minuten later, toen ik deze chat had afgesloten, werd ik weer terug op de Facebook pagina verrast met een wel heel nare (ik dacht, persoonlijk aan mij opgestelde boodschap), dat Firma Zus en Zo zulke mooie rouwkaarten leverde.” Privacy bestaat niet op sociale media. Maar het gaat nog verder dan dat. Je zoekopdrachten worden dusdanig geïndexeerd, dat ze de informatie die je zoekt een bepaalde kant uitsturen.

Arjan Lubach gaf er in de veelbesproken uitzending van 11 oktober een voorbeeld van (vanaf 16:30). Je komt in de fuik van de algoritmen. De gevolgen zien we in hoog tempo om ons heen ontstaan. Overtuigd van hun eigen gelijk schelden mensen politici uit, werden 5G installaties en zelfs al teststraten aangevallen. Mensen als Trump maken handig gebruik van de wetenschap hoe de algoritmen werken, om wat waarheid is bekommeren zijn aanhangers zich al lang niet meer. Om maar eens wat te noemen.

Ik ontving een paar weken geleden een oproep voor een wereldmeditatie, niet langer een oproep om Licht en Liefde in de wereld te brengen, nee, of we even massaal wilden gaan mediteren op dat we geen totalitaire samenlevingen krijgen. Het universele principe dat alles wat je aandacht geeft groeit, werd eventjes vergeten dus 😦

Onder invloed van het eigen gelijk dat continue door de algoritmes van de ‘sociale’ media wordt bevestigd, polariseren samenlevingen razendsnel. Die algoritmen moeten met spoed veranderen, gebeurt het niet kunnen we ze misschien verantwoordelijk gaan stellen voor nieuwe burgeroorlogen…

Wat we nodig hebben is genuanceerd denken, weer kunnen zien dat elke medaille twee kanten heeft. Rutte & co bevoordelen weliswaar al jaren de grote bedrijven en daar groeit terecht de kritiek op, maar met de aanpak van het virus kan hij het nooit meer goed doen. Neemt hij bescheiden maatregelen zodat er nog iets van vrijheid blijft, roept de helft van de bevolking dat het strenger moet. Zou hij het strenger aanpakken roept de andere helft dat onze vrijheid en democratie eraan gaan. Het begint te lijken op een patstelling.

De corona maatregelen, bedoeld om de zwakkeren in de samenleving en de overbelaste gezondheidszorg te beschermen, werken ook het afstand tot elkaar houden in menig opzicht in de hand en helpen de polarisatie vergroten.

Alles wat je aandacht geeft groeit. Gelukkig zijn er ook weldenkende mensen die verder kijken dan de waan van de dag, die aandacht proberen te geven aan de dieper liggende oorzaken van de crisis. De Volkskrant gaat op 1 november met 8000 mensen die zich daarvoor opgaven een constructief gesprek proberen te voeren en publiceerde vandaag een essay van Jelle Reumer over overbevolking. En veel groepen mensen zijn bezig met allerlei vindingen om de wereld weer wat beter te maken.

En jij kunt ook wat doen; bijvoorbeeld je bewust worden van hoe je naar de wereld kijkt vanuit je eigen gelijk en weer open leren staan voor de ideeën van anderen.

We zijn allemaal kinderen van moeder Aarde en allemaal met haar en met elkaar verbonden. En we hebben haar en daarvoor elkaar hard nodig!